Теннисси муж дахь Ovк Ридж Vндэсний Лабораторийн (Oak Ridge National Laboratory in Tennessee) эрдэмтэд Америкийн цeмийн хаягдалын талаарх асуудлыг шийдвэрлэх томоохон алхам энэ оны сvvлээр хийхээр чармайж байна. Тэд АНУ-н Эрчим Хvчний Яамын зeвшeeрeлийг авснаар хортой хаягдал дахин боловсруулах шинэ хeтeлбeр эхлэх гэнэ. Засгийн газраас эхлvvлсэн маргаант 405 сая ам долларын тeсeвтэй Дэлхийн Цeмийн Эрчим Хvчний Нeхeрлeл (Global Nuclear Energy Partnership- GNEP) тeслийн хэсэг болох энэхvv хeтeлбeрийн зорилго нь цeмийн урвалын vлдэгдэл буюу шатсан тvлшийг боловсруулан хувиргаж шинээр тeрeх цeмийн тогоо буюу реакторуудад тvлш болгон ашиглах гэнэ. GNEP-ийн мэргэжилтнvvдийн нэрлэсэн “шинэ реактор болон тvлшний цогц” нь одоо ашиглагдаж буй реактораас 100 дахин их эрчим хvч vйлдвэрлээд барахгvй 40 хувийн бага хаягдал ялгаруулна гэнэ. Бушийн Засгийн Газар Америкийн eсч буй цахилгаан эрчим хvчний хэрэгцээг хангах зорилготойгоор энэ асуудлыг урт хугацааны тeлeвлeлгeeндee чухал хэсэг болгосон байна. АНУ-ын Эрчим Хvчний Яамны тооцоолсноор 2005 онд 4 000 тэрбум киловатт-цаг байгаа хэрэглээ нь 45 хувийр eсч 2030 онд 5 800 киловатт-цаг болох гэнэ. “Дэлхийн дулааралыг дордуулахгvйгээр eeрсдийн эрчим хvчний хэрэгцээг хангах гол арга зам бол цeмийн эрчим хvч” гэж Ovк Ридж дахь Цeмийн Технологийн хeтeлбeрийн дарга Шерель Грин (Sherrell Greene) хэлжээ. Ovк Риджийн тeв нь эрчим хvчний яамын энэ оны эхээр сонгосон цацраг идэвхит хаягдал дахин боловсруулах боломжит 13 газрын нэг гэнэ.
GNEP-ийн шийдвэрлэх бас нэгэн асуудал нь Америкийн ихэсч байгаа цeмийн хаягдал гэнэ. vндэсний хэмжээнд 103 цeмийн реактор жилд дунджаар 2 200 тон цацраг идэвхит хаягдал ялгаруулдаг ба тvvнийг агуулах газар eдрeeс eдeрт ховордоод байна. Цeмийн реактор нэмж барихгvй тохиолдолд ч одоогийн байгаа нeхцeлeeр 2050 гэхэд АНУ-д 94 000 тон цeмийн шатсан тvлш гарах гэнэ. Америкийн цорын ганц урт хугацааны цацраг идэвхит хаягдлын агуулах болох Нивада Мужийн Юка Уулан дахь байгууламж 2020 он гэхэд реакторуудаас гарах шатсан тvлшний зeвхeн 77 000 тонныг л агуулах багтаамжтай болж eргeжнe.
Гэхдээ хvн болгон GNEP-ийн шийдвэрийг хамгийн сайн нь гэж хvлээн зeвшeeрeхгvй байгаа. Жишээлбэл, Америкийн Эрдэмтдийн Холбооны Айвэн Олрих (Ivan Oelrich) хэлэхдээ шинээр тeлeвлeeд байгаа дахин боловсруулагдсан цeмийн тvлш 90%-ийн Плутони (Plutonium-Pu) агуулж байгаа явдал нь цeмийн бeмбeг (атомын бeмбeг) хийдэг террористуудын анхаарлыг таах болно гэжээ. Одоо цeмийн шатсан тvлш нь дeнгeж 1% Плутони агуулдаг байна.
GNEP-ийн албаныхан энэ маргааныг vгvйсгээд энэ талаар алхам хийхээ хэлжээ: Шинэ дахин боловсруулах ажиллагаагаар Плутонийг дан цэврээр нь зvгээр ялгаад орхилгvй vлдэгдэлийг бeмбeг хийх боломжгvй болгон урвалд оруулна. Oнeeх 1% буюу хамгийн их цацраг идэвхит Плутони (Pu), Непьтуни (Np), Америкум (Am), Кюри (Cu) гэх мэт Актиноид элементvvд болон Уран (U) –ыг ч бас шатсан тvлшнээс химийн аргаар азотлаг хvчилд уусган ялгах гэнэ. Харин тvvнээс ялгарсан цацраг идэвхит хаягдал нь одоогийн аргаар савлагдаад урт хугацааны агуулахад хадгалагдах аж.Дахин баяжигдсан Уран болон Актиноидууд боловсруулагдаж хамгийн сvvлийн vеийн гэгдэх реакторуудад тvлш болох гэнэ. Энэ схемээр бол цeмийн шатсан тvлш ахин дахин хэрэглэгдэж тэр тутам улам аюулгvй болно. Ovк Риджийн ажиллагаа нь туршилтын бага оврын реакторгvй загвар байх бeгeeд vйлдвэрлэлийн тvвшинд хэрхэн ажиллахыг харуулах гэнэ. Тeслийг удирдаж буй Грин: “Энэ бол бvх ажиллагааны цогц” гэж хэлсэн байна. Дахин боловсруулах шинэ технологийг туршихын зэрэгцээ GNEP-ийн албаныхан энэ зун гэхэд Ovк Риджийн адил сонгогдсон боломжит газруудад байгаль орчны vнэлгээ хийж мэдээлэл гаргана. Гэхдээ ирэх жил гарах АНУ-ын Эрчим Хvчний сайд хeтeлбeрийг цааш vргэлжлvvлж Америкийн анхны бvрэн хэмжээний vлгэр жишээ vйлдвэрийг барих шийдвэрээр энэ бvх асуудал тодорхойлогдоно. Анхаарал тавьсанд баярлалаа. Эх сурвалж нь дараах линк: http://www.popsci.com/popsci/science/691f6912e3022110vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html
GNEP-ийн шийдвэрлэх бас нэгэн асуудал нь Америкийн ихэсч байгаа цeмийн хаягдал гэнэ. vндэсний хэмжээнд 103 цeмийн реактор жилд дунджаар 2 200 тон цацраг идэвхит хаягдал ялгаруулдаг ба тvvнийг агуулах газар eдрeeс eдeрт ховордоод байна. Цeмийн реактор нэмж барихгvй тохиолдолд ч одоогийн байгаа нeхцeлeeр 2050 гэхэд АНУ-д 94 000 тон цeмийн шатсан тvлш гарах гэнэ. Америкийн цорын ганц урт хугацааны цацраг идэвхит хаягдлын агуулах болох Нивада Мужийн Юка Уулан дахь байгууламж 2020 он гэхэд реакторуудаас гарах шатсан тvлшний зeвхeн 77 000 тонныг л агуулах багтаамжтай болж eргeжнe.
Гэхдээ хvн болгон GNEP-ийн шийдвэрийг хамгийн сайн нь гэж хvлээн зeвшeeрeхгvй байгаа. Жишээлбэл, Америкийн Эрдэмтдийн Холбооны Айвэн Олрих (Ivan Oelrich) хэлэхдээ шинээр тeлeвлeeд байгаа дахин боловсруулагдсан цeмийн тvлш 90%-ийн Плутони (Plutonium-Pu) агуулж байгаа явдал нь цeмийн бeмбeг (атомын бeмбeг) хийдэг террористуудын анхаарлыг таах болно гэжээ. Одоо цeмийн шатсан тvлш нь дeнгeж 1% Плутони агуулдаг байна.
GNEP-ийн албаныхан энэ маргааныг vгvйсгээд энэ талаар алхам хийхээ хэлжээ: Шинэ дахин боловсруулах ажиллагаагаар Плутонийг дан цэврээр нь зvгээр ялгаад орхилгvй vлдэгдэлийг бeмбeг хийх боломжгvй болгон урвалд оруулна. Oнeeх 1% буюу хамгийн их цацраг идэвхит Плутони (Pu), Непьтуни (Np), Америкум (Am), Кюри (Cu) гэх мэт Актиноид элементvvд болон Уран (U) –ыг ч бас шатсан тvлшнээс химийн аргаар азотлаг хvчилд уусган ялгах гэнэ. Харин тvvнээс ялгарсан цацраг идэвхит хаягдал нь одоогийн аргаар савлагдаад урт хугацааны агуулахад хадгалагдах аж.Дахин баяжигдсан Уран болон Актиноидууд боловсруулагдаж хамгийн сvvлийн vеийн гэгдэх реакторуудад тvлш болох гэнэ. Энэ схемээр бол цeмийн шатсан тvлш ахин дахин хэрэглэгдэж тэр тутам улам аюулгvй болно. Ovк Риджийн ажиллагаа нь туршилтын бага оврын реакторгvй загвар байх бeгeeд vйлдвэрлэлийн тvвшинд хэрхэн ажиллахыг харуулах гэнэ. Тeслийг удирдаж буй Грин: “Энэ бол бvх ажиллагааны цогц” гэж хэлсэн байна. Дахин боловсруулах шинэ технологийг туршихын зэрэгцээ GNEP-ийн албаныхан энэ зун гэхэд Ovк Риджийн адил сонгогдсон боломжит газруудад байгаль орчны vнэлгээ хийж мэдээлэл гаргана. Гэхдээ ирэх жил гарах АНУ-ын Эрчим Хvчний сайд хeтeлбeрийг цааш vргэлжлvvлж Америкийн анхны бvрэн хэмжээний vлгэр жишээ vйлдвэрийг барих шийдвэрээр энэ бvх асуудал тодорхойлогдоно. Анхаарал тавьсанд баярлалаа. Эх сурвалж нь дараах линк: http://www.popsci.com/popsci/science/691f6912e3022110vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html
No comments:
Post a Comment